Ustawa o samorządzie gminnym
Ustawa o samorządzie gminnym to podstawowy akt prawny regulujący funkcjonowanie gmin, w tym obowiązek prowadzenia budżetu obywatelskiego.
Ustawa z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym to fundament prawny działania polskich gmin i miast. W kontekście budżetu obywatelskiego kluczowe znaczenie ma art. 5a, znowelizowany w 2018 roku, który wprowadził obowiązek tworzenia BO w miastach na prawach powiatu i określił jego podstawowe parametry.
Zgodnie z ustawą, budżet obywatelski w miastach na prawach powiatu stanowi szczególną formę konsultacji społecznych. Rada gminy określa w drodze uchwały wymagania, jakie powinien spełniać projekt budżetu obywatelskiego, w szczególności wymogi formalne i wymaganą liczbę podpisów poparcia.
Ustawa gwarantuje kilka istotnych zasad: kwota BO nie może być niższa niż 0,5% wydatków gminy z ostatniego sprawozdania, projekty wybrane w głosowaniu muszą zostać uwzględnione w uchwale budżetowej, a rada gminy nie może usuwać ani zmieniać w istotnym stopniu zadań wybranych przez mieszkańców.
Pozostałe gminy (nie będące miastami na prawach powiatu) mogą prowadzić BO dobrowolnie na podstawie ogólnych przepisów o konsultacjach społecznych. Wiele gmin wiejskich i miejsko-wiejskich korzysta z tej możliwości równolegle z funduszem sołeckim.
Znajomość ram prawnych jest niezbędna przy tworzeniu regulaminu BO. Więcej o aspektach prawnych budżetów obywatelskich przeczytasz w artykule o prawie w BO.